Παρασκευή, 30 Απριλίου 2010

Η σωματική εξάρτηση από το κάπνισμα


Του ΓΙΑΝΝΗ ΤΟΥΝΤΑ, αν. καθηγητή Κοινωνικής Ιατρικής, διευθυντή Ινστιτούτου Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής (ΙΚΠΙ), προέδρου Παγκόσμιας Ενωσης Νοσοκομείων και Υπηρεσιών Προαγωγής Υγείας

Η πιο γνωστή και σημαντική ουσία που περιέχεται στα προϊόντα καπνού είναι η νικοτίνη, η οποία θεωρείται υπεύθυνη για την εξάρτηση από το κάπνισμα.

Οι περισσότεροι καπνιστές συνεχίζουν να καπνίζουν επειδή είναι εξαρτημένοι από τη νικοτίνη, αν και γνωρίζουν τις συνέπειες που θα έχει το κάπνισμα στην υγεία τους. Η έρευνα έχει δείξει ότι η νικοτίνη συγκεντρώνει πολλά από τα φαρμακολογικά χαρακτηριστικά των κλασικών εξαρτησιογόνων ουσιών. Με την εισπνοή του καπνού του τσιγάρου, κάθε καπνιστής προσλαμβάνει 1-2mg νικοτίνης. Η νικοτίνη εισέρχεται με τον καπνό στο αναπνευστικό σύστημα και απορροφάται από τους βλεννογόνους, με αποτέλεσμα να φτάνει γρήγορα σε υψηλά επίπεδα στο αίμα και, μέσα σε 10 δευτερόλεπτα, να εισέρχεται στον εγκέφαλο. Η νικοτίνη δρα στον εγκέφαλο διεγείροντας μια σειρά νικοτινικών υποδοχέων. Πιο συγκεκριμένα, η νικοτίνη προκαλεί ενεργοποίηση του συμπαθητικού συστήματος με συνακόλουθη απελευθέρωση των νευροδιαβιβαστών, όπως η ντοπαμίνη και η ακετυλοχολίνη, οι οποίοι διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην εξάρτηση από την νικοτίνη και στην εμφάνιση συμπτωμάτων στέρησης. Τόσο οι κεντρικές όσο και οι περιφερικές κατηγορίες των νικοτινικών υποδοχέων διαμεσολαβούν για την εμφάνιση των σωματικών συμπτωμάτων στέρησης από τη νικοτίνη, ενώ μόνο οι κεντρικές διαμεσολαβούν για την εμφάνιση των ψυχολογικών συμπτωμάτων.

Οσο, όμως, προσλαμβάνεται γρήγορα, άλλο τόσο γρήγορα αποβάλλεται. Το 80-90% της νικοτίνης διασπάται κυρίως στο συκώτι και αποβάλλεται με τα ούρα σε 90 περίπου λεπτά. Σε μισή ώρα η συγκέντρωσή της στο αίμα πέφτει στο μισό και σε δύο με τρεις ώρες μηδενίζεται, γεγονός που εξηγεί γιατί οι περισσότεροι καπνιστές καπνίζουν κατά μέσο όρο 20 τσιγάρα την ημέρα. Μόλις ο καπνιστής σβήσει το τσιγάρο, η νικοτίνη εγκαταλείπει γρήγορα τον οργανισμό και ο καπνιστής αρχίζει να αισθάνεται τη στέρησή της. Η άμεση επίδραση της νικοτίνης στο σώμα διαρκεί μέχρι και τριάντα λεπτά μετά την άφιξή της στον εγκέφαλο, όπως και η δράση των ορμονών που εκκρίθηκαν. Από τη στιγμή όμως που μειώνεται η συγκέντρωση της νικοτίνης στο αίμα, ο καπνιστής αισθάνεται την ανάγκη να αυξήσει εκ νέου τα επίπεδά της, ενώ στους μανιώδεις καπνιστές η νικοτίνη συσσωρεύεται στον οργανισμό και η ποσότητά της είναι επαρκής ακόμα και για τις ώρες του ύπνου.

Ο ίδιος ο καπνιστής, ως άμεση συνέπεια του καπνίσματος αναφέρει τόνωση ή ηρεμία (ανάλογα με την αρχική ποσότητα νικοτίνης και την αρχική κατάσταση του οργανισμού), αύξηση της προσοχής και βελτίωση της μνήμης, υποχώρηση του αισθήματος του πόνου και της πείνας, ευκολότερη κένωση και ανακούφιση από το άγχος. Στην πραγματικότητα, η βίωση των ευχάριστων συνεπειών που αναφέρουν οι καπνιστές μετά το άναμμα του τσιγάρου

συνδέεται με την εξάρτηση από τη νικοτίνη. Η νικοτίνη δίνει την ψευδαίσθηση ότι χαλαρώνει και βοηθάει στη συγκέντρωση διότι απομακρύνει τις δυσάρεστες αισθήσεις που βιώνει ο οργανισμός από την έλλειψή της. Οταν η νικοτίνη στο αίμα πέφτει σε χαμηλά επίπεδα εμφανίζονται τα συμπτώματα στέρησης. Η στέρηση της νικοτίνης δεν προκαλεί σωματικό πόνο. Προκαλεί μία αίσθηση κενότητας, ανησυχίας, την αίσθηση ότι κάτι μας λείπει, ειδικά από τα χέρια.

Οταν παρατείνεται η στέρηση, ο καπνιστής γίνεται νευρικός, ανασφαλής, ευερέθιστος και χωρίς αυτοπεποίθηση. Είναι όπως η πείνα. Μόνο που αντί για φαγητό αποζητούμε ένα δηλητήριο.

Εντός λίγων δευτερολέπτων από το άναμμα του τσιγάρου, φρέσκια νικοτίνη προσλαμβάνεται και η στέρηση ικανοποιείται δημιουργώντας την αίσθηση της ανακούφισης και της χαλάρωσης. Την αίσθηση αυτή, όμως, δεν την προκαλεί το κάπνισμα, αυτό καθ' αυτό. Την προκαλεί η ανακούφιση από τη στέρηση της νικοτίνης. Επομένως, το κάπνισμα είναι ο τρόπος που ικανοποιείται ο εθισμός στη νικοτίνη και η απόλαυση που δημιουργείται είναι αποτέλεσμα αυτού του εθισμού. Οι μη καπνιστές δεν αισθάνονται ούτε ευχαρίστηση ούτε δυσαρέσκεια όταν εισπνέουν νικοτίνη.

Συμβουλευτική Γραμμή Πρόληψης ΙΚΠΙ: 210-7222727

Ιστοσελίδα Υγείας - Πρόληψης: www.neahygeia.gr

Δεν υπάρχουν σχόλια: